DEEL 2: JONGEREN & OUDERS ALS ERVARINGSDESKUNDIGEN

Been there, done that

Steeds meer gemeenten en organisaties maken gebruik van ervaringsdeskundigen. En dat is niet zo gek: de ervaringen van jongeren en hun ouders kunnen anderen helpen. Gemeenten kunnen er hun beleid mee aanpassen en zorgaanbieders de hulp aan andere jongeren verbeteren.

“De gemeente Amsterdam heeft op verschillende manieren contact met ervaringsdeskundigen”, vertelt Paulien Oldenburger, beleidsadviseur Jeugd bij de gemeente Amsterdam. “Zoals in het Jeugdplatform, waar jongeren en ouders praten over jeugdhulp en passend onderwijs. Zij bespreken met elkaar wat er leeft en kunnen gevraagd en ongevraagd advies aan ons uitbrengen.” Het is wel belangrijk dat de leden hun eigen ervaringen kunnen vertalen naar ontwikkelingen waar de gemeente mee bezig is. Hierbij worden ze geholpen door vaste ondersteuners bij het Jeugdplatform. “Ze praten bijvoorbeeld ook mee over de nieuwe inkoop van specialistische jeugdhulp. Een heel taai onderwerp, maar daar krijgen we heel goede reacties op.”

Weten wat er leeft
Voor de gemeente zijn dit soort overleggen belangrijk, zegt Oldenburger. “Het is makkelijk om vanachter je bureau adviezen te schrijven, maar als je weet wat er echt leeft in de praktijk, maak je beter beleid. Als het nodig is, kunnen wij de aanbieders bijsturen, door de ervaringen uit de praktijk aan hun over te brengen. Een voorbeeld daarvan: als gemeente hoorden wij zelf via het platform dat de informatie op onze website duidelijker moest. Je gaat je eigen werk kritisch bekijken. Sommige mensen vinden dat lastig, maar door wrijving ontstaat glans. Inmiddels luisteren we op steeds meer terreinen naar de ervaringen van gebruikers.”

Samen oplossingen vinden
In Zaanstad bestaat een netwerk van onafhankelijke ondersteuners (SOOZ), vertelt Bart Rijke, adviseur Jeugd bij de gemeente. “Daarin zitten onder andere JEZ (jonge ervaringsdeskundigen), ZOED (Zaanse Ouders Ervaringsdeskundigen), MOE (Mantelzorgers onder Elkaar) en Buurtgezinnen. Het doel van deze netwerken is elkaar ontmoeten en versterken en samen oplossingen vinden. Ook bij vragen aan het jeugdteam of sociale wijkteams is zo’n netwerk handig: daar kunnen vragen worden gebundeld en kan een contactpersoon worden aangewezen.”

Perspectief van de inwoners
Ook voor de gemeente Zaanstad zijn die netwerken nuttig, licht Rijke toe: “Hierdoor krijgen we vanuit het perspectief van de inwoners informatie waar ondersteuning goed gaat of waar het beter kan. Zeker in het begin hadden werkers in jeugd- en wijkteams weerstand tegen de inzet van ervaringsdeskundigen. Zij hadden het gevoel zelf al goed te luisteren naar hun cliënten. Maar het is geen concurrentie. De ervaringsdeskundigen ondersteunen op een heel ander vlak, dat ook belangrijk is: het delen van ervaringen, meegaan naar een gesprek waar iemand tegenop ziet. Ik ken voorbeelden waarbij zwaardere hulp mede door die steun voorkomen is. De herkenbaarheid in deze groepen is heel prettig en soms is het al fijn om alleen je verhaal kwijt te kunnen.”

Andere accenten leggen
Ook zorgaanbieders maken steeds vaker gebruik van ervaringskennis, bijvoorbeeld door mensen met ervaringsdeskundigheid in dienst te nemen. “Bij HVO-Querido is ervaringsdeskundigheid geen functie, maar een competentie”, vertelt Odette Hensen, adviseur Ervaringsdeskundigheid bij HVO-Querido. “Wij gaan ervanuit dat iedereen wel een rugzak en ervaringskennis heeft. Het verschil zit in de keuze of je die ervaring wel of niet wil inzetten. We willen het ook uit de sfeer van het bijzondere halen. Ervaringsdeskundigen zijn gewone mensen, met een eigen levenspad waarin ze hebben moeten herstellen van ingrijpende levensgebeurtenissen.” Ervaringsdeskundigen inschakelen heeft veel voordelen, maar kent ook risico’s, zegt Hensen. “Je praat vanuit je eigen doorleefde ervaring. Je stelt andere vragen dan iemand die vanuit een opleiding praat, legt andere accenten. Dat kan elkaar prachtig aanvullen. Een risico kan zijn dat je het te veel op jezelf betrekt. Het proces dat een ander doormaakt is niet jouw proces, iedereen maakt zijn eigen keuzes. De valkuil is dus te veel betrokkenheid.”

Kennisbron
In sommige vacatures wordt er actief geworven op ervaringskennis. Hensen: “Ervaringskennis kan expliciet worden ingezet als interventie om iets te verduidelijken of ondersteunen. Het is geen doel, maar een middel om het herstelproces te bevorderen. Het is ook iets dat we steeds meer meenemen als kennisbron, bij nieuwe projecten of beleidsthema’s. Wij gaan ervan uit dat we hiermee betere zorg kunnen bieden. Je voert een ander gesprek als je praat met iemand die hetzelfde heeft meegemaakt. Je spreekt dezelfde taal.”

Gevoel van gelijkwaardigheid
Diantha Voskuijl werkt een aantal dagen per week in het Ervaringskennisteam van Spirit, dat een klein jaar geleden is opgericht. “Binnen Spirit bestond al langere tijd de wens om meer te doen met ervaringskennis. Met het Ervaringskennisteam willen we de drempel verlagen voor het delen van ervaringskennis.” Dat doet het team onder meer door hulpverleners te trainen om meer gebruik te maken van de eigen ervaringen. De wens om meer met ervaringsdeskundigheid te doen, kwam vanuit de ouders en jongeren. “Er waren al een cliënten- en medezeggenschapsraad, maar veel ouders en jongeren vinden het ook belangrijk als hulpverleners zelf dingen delen. Dan is het wel belangrijk om te onderzoeken hoe je dat deskundig doet, op een manier die de jongeren en ouders helpt.” En dat is niet voorbehouden aan een beperkt aantal hulpverleners, vindt Voskuijl. “Iedereen heeft ervaringskennis. Ik weet uit mijn eigen traject dat ik er baat bij had gehad als mijn hulpverleners meer hadden gedeeld. Hulpverleners zijn ook mensen, die moeten niet mijlenver van je af staan. Erkenning en herkenning zijn in het contact heel belangrijk.”

Ervaringen delen
Behalve het eigen Ervaringskennisteam maakt Spirit ook gebruik van de medewerkers van ExpEx (zie kader). “Die zitten ook bij beleidsoverleg en brengen hun specifieke ervaring vanuit jongerenperspectief in. Dat ervaring een gelijkwaardige bron van kennis is, betekent voor sommige collega’s wel een cultuuromslag. In de casuïstiek denken wij meer vanuit de jongere of ouder. Die heeft niet per se nog een behandeling nodig. Soms moet je even buiten de protocollen en het boekje kijken. Wij willen andere hulpverleners stimuleren hun ervaringen meer te delen, als dat functioneel is. Delen is niet het doel, maar een middel om je cliënt zelf meer te laten delen. Je smeedt een vertrouwensband, een gevoel van gelijkwaardigheid.”

WIE ZIJN ER HIER AAN HET WOORD?

Paulien Oldenburger
Gemeente Amsterdam

Oldenburger is beleidsadviseur Jeugd en houdt zich onder meer bezig met preventieve jeugdhulp en cliëntperspectief. Eerder werkte zij in de jeugdhulpverlening. Na haar opleiding hbo-j studeerde ze sociale pedagogiek aan de VU.

Bart Rijke

Gemeente Zaanstad

Rijke werkt als adviseur en kennis­specialist Jeugd. Hij heeft veel ervaring met jongeren- participatie, informele steun en ervaringsdeskundigen in het maatschappelijk domein. Voorheen werkte Bart Rijke in de jeugdhulp. Hij studeerde inrichtingswerk en sociale psychologie aan de UvA.

Odette Hensen

HVO-Querido

Hensen is sinds 2017 adviseur

ervaringsdeskundigheid. Eerder werkte zij bij de regionale cliëntorganisatie KernKracht en als projectleider ervaringsdeskundigheid bij Altrecht. Odette Hensen heeft andragogie gestudeerd aan de UvA en is zelf ervaringsdeskundige.

Diantha Voskuijl

Spirit

Voskuijl is medewerker van het
Ervaringskennisteam van Spirit sinds oktober 2019. Daarnaast studeert ze psychologie aan de Open Universiteit en werkt ze bij Garage­2020 en de stichting Neurodiversiteit. Eerder werkte ze bij ExpEx. Voskuijl heeft ervaring met de jeugd-ggz.