NIEUW SAMENWERKINGSVERBAND IN DE REGIO

“We laten pas los

als ze zelfredzaam zijn”

 

DE COMBINATIE RICHT ZICH OP JONGEREN VAN 16 TOT 27 JAAR

Wat kunnen we doen om jongeren in de jeugdzorg na hun achttiende niet uit het oog te verliezen? En hoe voorkomen we dat jongeren op straat terechtkomen? Om deze vragen te beantwoorden, is er sinds kort De Combinatie: een samenwerkingsverband van acht organisaties in jeugdhulp, onderwijs, ggz, welzijn en maatschappelijke opvang in Amsterdam.

Het idee voor intensievere samenwerking is niet nieuw, erkent Hans Jansen, programmamanager van De Combinatie. “Er werd in de regio Amsterdam al wel op terreinen samengewerkt, maar om echt effectief iets te doen voor dak- en thuisloze jongeren is meer nodig. Daarnaast wilden we samen meer inzetten op preventie.” Toen kwam de gemeente Amsterdam met een aanbesteding op het gebied van de maatschappelijke opvang jeugd die daarbij aansloot. “De acht organisaties besloten daarop samen in te schrijven. Daarmee is de vrijblijvendheid in de samenwerking weg: je verbindt je samen aan een opdracht. Dat heeft geleid tot De Combinatie.”

Geen strakke grens

De aanbestedingsvraag van de
gemeente Amsterdam richt zich op jongeren van 18 tot 23 jaar, maar De Combinatie wil die grens niet te strak trekken, zegt Hans. “Wij willen het eerder oppakken, om problemen op tijd te signaleren. En we vinden 23 jaar nog te vroeg om de jongeren te laten gaan. De volwassenenhulpverlening sluit wat ons betreft niet goed aan bij de problemen van 23-jarigen. Daarom gaan we in principe door tot 28 jaar, al laten we de jongeren niet los als ze dan nog niet zelfredzaam zijn.” Bij de ontwikkeling van De Combinatie worden ook jongeren betrokken die zelf ervaring hebben met hulpverlening. Een van hen is Akshay. Hij werd op zijn 22e dakloos. “Toen ik op straat kwam te staan, had ik geen idee waar ik naartoe moest”, vertelt Akshay. “Ik ben bij verschillende organisaties langsgegaan, maar het is moeilijk om de goede te vinden. Daarom bedacht ik dat het goed is als er een noodnummer komt, dat jongeren die snel hulp nodig hebben 24 uur per dag kunnen bellen.” Hans vindt het heel belangrijk dat jongeren als Akshay zelf meepraten. “Vaak komen ze met heel praktische zaken, waar we meteen mee aan de slag kunnen. Maar het gaat niet alleen om tips. We moeten ook denken vanuit het perspectief van de jongeren én in de taal van de jongeren. Bij alle uitgangspunten en ambities moeten we kijken: wat is de positie van de jongeren zelf?”

Kwetsbaar opstellen

Op dit moment praten zo’n zeven jongeren regelmatig mee over de invulling van De Combinatie. Dat zouden er meer mogen zijn, vinden zowel Hans als Akshay. “Meestal ben ik er wel en nog een andere jongen, maar de rest zie je minder”, zegt Akshay. “Ik begrijp het wel dat het voor jongeren niet gemakkelijk is om bij ons hun verhaal te komen doen”, vult Hans aan. “Ze zijn kwetsbaar en zo voelen ze zich ook. Om dan over je situatie te praten met een clubje professionals is niet eenvoudig. Ik ben kortgeleden wezen eten bij de inloopavond bij Don Bosco. Daar komen zoveel jongeren op af. Ik denk dat we ze meer op dat soort plekken moeten opzoeken, in plaats van ze te vragen naar ons te komen.”

Preventie, informatie en nazorg

De Combinatie richt zich op een aantal punten. “Allereerst preventie: voorkomen dat jongeren dak- of thuisloos worden of uit de jeugdzorg verdwijnen terwijl ze nog hulp nodig hebben. Daarnaast willen we zorgen voor goede en beschikbare informatie, zodat een jongere die hulp nodig heeft weet waar hij die kan vinden. Het idee van een noodnummer, dat Akshay opperde, is daar een voorbeeld van. En nazorg: hoe hou je de vinger aan de pols als de jongeren uitstromen.” Daarnaast ligt de focus van De Combinatie op de vijf leefgebieden die essentieel zijn voor een zelfstandig leven. “Dat is wonen; scholing, werk of dagbesteding; financiën op orde brengen; zorg en welzijn en een supportsysteem.” Om die onderdelen aan te pakken, maakt elke jongere met zijn hulpverlener een plan. “De belangrijkste vraag daarin is: wat heb je nodig? Daaromheen organiseren wij de hulp, ongeacht waar die vandaan komt. We zijn ons daarbij bewust van onze beperkingen. Als een van de acht organisaties niet kan helpen, zoeken we samenwerking met organisaties buiten De Combinatie die deze expertise wel hebben.”

Eigen netwerk inzetten

Een van de andere belangrijke pijlers is de inzet van het netwerk van de jongere. “Het effect van de hulp moet zijn dat de jongere zelfstandig verder kan. Dan is het fijn om een goed netwerk om je heen te hebben, waar je op kan terugvallen als dat nodig is. Maar ook tijdens het hulpverleningstraject heeft het netwerk al een rol, om de jongere te stimuleren en vertrouwen te geven. Als een jongere geen netwerk meer heeft, zoals in het geval van Akshay, gaan we helpen dat op te bouwen.” Akshay: “Ik ben toen ik dakloos was iedereen verloren. Nu ben ik nieuwe vrienden aan het maken. Want ik ben het ermee eens dat het een goed idee is om je omgeving te betrekken. Als ik destijds een netwerk had gehad, zou dat wel geholpen hebben.” Inmiddels is De Combinatie bescheiden begonnen met de nieuwe manier van werken, vertelt Hans. “Het is als het bijsturen van een tanker, maar we proberen in bestaande casussen doorbraken te maken. In bijeenkomsten en werkgroepen praten we de komende maanden met professionals en jongeren door over bepaalde thema’s, bijvoorbeeld over het omgaan met huurschulden, om tot een gelijkgestemde manier van werken te komen. Daarnaast ontwikkelen we instrumenten: kunnen we een eerste opvang voor dakloze jongeren regelen, hoe gaan we voorzieningen op elkaar afstemmen, hoe krijgen we inzicht in wat er al is aan hulp en hoe maken we dat duidelijk aan de doelgroep?”

Nu of nooit

Akshay is optimistisch over de toekomst van De Combinatie. “Ik merk in de gesprekken dat ze de jongeren belangrijk vinden. Dus hopelijk gaat er nu echt wat gebeuren.” Hans is het daarmee eens. “Als ik kijk naar de aard van de gesprekken op de verschillende niveaus krijg ik een sterk gevoel van ‘nu of nooit’. Wat helpt is dat het ministerie van VWS zojuist het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren heeft gepresenteerd. Dat heeft als doel om voor eind 2021 ervoor te zorgen dat alle potentiële dak- en thuisloze jongeren de hulp en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. In het programma zijn twaalf pilot-gemeenten aangewezen en Amsterdam is er daar een van. Daarmee hebben we niet alleen een landelijke stok achter de deur, maar worden we straks ook gefaciliteerd.”

 

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Hans Jansen
Organisatieadviseur

Jansen werkt vanuit zijn eigen bureau als organisatieadviseur en interim manager in het sociaal domein. Hij is in december 2018 door de acht organisaties achter De Combinatie gevraagd om het programma te ontwikkelen en
de totstandkoming te leiden.

UIT DE PRAKTIJK


Akshay is een van de jongeren die meedenkt over de invulling van De Combinatie. “Vlak voor mijn 22e verjaardag ben ik door mijn moeder uit huis gezet. Ik kon nergens naartoe en dacht dat de politie mij zou helpen. Maar die zei: ‘daar zijn we niet voor’. Ik voelde me aan mijn lot overgelaten. Ik ben bij allerlei instanties geweest, maar welke is de goede? Dat was moeilijk. Ik ben in die tijd mijn vrienden en familie kwijtgeraakt. Ik heb ze niet om hulp gevraagd, omdat ik het te moeilijk vond om erover te praten en ik dacht dat ze er niet voor me zouden zijn. Het was steeds zoeken, waar kan ik naartoe? Bij de nachtopvang kun je maar een beperkt aantal nachten per maand terecht. Uiteindelijk kwam ik bij de Streetcorner terecht. Met hun hulp werk ik er naartoe om weer zelfstandig te gaan wonen. Dat gaat goed. Ik heb mijn leven weer op orde, ben vrienden aan het maken en heb werk gevonden. Ik heb hard gewerkt, veel bijeenkomsten bezocht en individuele gesprekken gehad. Ik heb eigenlijk geluk gehad dat ik op mijn 22e dakloos werd en niet later. Anders had ik deze hulp niet gehad.”

Akshay
Ervaringsdeskundige

Akshay is als ervaringsdeskundige lid van de denktank die meehelpt De Combinatie vorm te geven. Hij is een jaar lang dakloos geweest.

Tekst:
Liesbet Mallekoote
Illustratie: Shutterstock