JONGEREN & GELD

Op naar een schuldenvrije toekomst

 

Vanaf hun achttiende verjaardag komt er veel op jongeren af. Ze moeten van alles, maar mogen vooral heel veel: een rekening openen, contracten afsluiten, een creditcard aanvragen. Gaat dit altijd goed? Nee, niet bij jongeren die uit een onstabiele situatie komen. Ze bouwen vaak snel problematische schulden op, terwijl ze hier niet altijd goede hulp voor krijgen. Daar heeft de gemeente Zaanstad iets op bedacht.

“Er kwamen vanuit Straathoekwerk en jongerenwerk steeds meer signalen dat jongeren met schulden vastliepen in de reguliere schulddienstverlening”, vertelt Eelco Steenvoorde, adviseur uitvoering bij de gemeente Zaanstad. “Door het toepassen van bepaalde wetten en regelgeving liepen ze overal tegen een muur op en kregen ze niet de juiste hulp om de schulden te saneren. De hulpverleners waren ervan overtuigd dat het anders kon en hebben een voorstel ingediend. Daarmee zijn we aan de slag gegaan.”

Grip

Vanuit dat initiatief is de pilot ‘Get a grip’ ontstaan, een begeleidingstraject voor jongeren tot 27 jaar met schulden. “De jongeren die we begeleiden komen uit de meest kwetsbare groepen, ze hebben niet alleen schulden, maar ook andere problemen zoals verslavingen, geen opleiding of geen vast woonadres. We helpen ze daarom niet alleen met schuldsanering en budgetbeheer, maar pakken ook de andere problemen aan. We vinden het bijvoorbeeld belangrijk dat ze een werk-leertraject of studie volgen of een baan vinden en een stabiele woonsituatie krijgen, zodat ze van daaruit naar een schuldenvrije toekomst kunnen werken.”

Een obstakel waar deze jongeren tegenaan liepen, was dat ze zonder stabiel inkomen niet in aanmerking kwamen voor schuldhulpverlening. Daar heeft Get a grip iets op bedacht. “Vroeger wees de gemeente iedere case af waarbij iemand nog op school zat en alleen studiefinanciering ontving, omdat dit niet als inkomen werd gekwalificeerd. Nu rekent de gemeente studiefinanciering wel als inkomen. Maar mocht het inkomen alsnog niet voldoende zijn om af te lossen, dan stellen wij een budget beschikbaar om de schulden af te kopen. Hierdoor krijgen ze de kans om te blijven studeren.”

Ruimte in de regelgeving

De gemeente hoefde hiervoor geen nieuwe wetten aan te nemen, maar is op zoek gegaan naar ruimte binnen de regelgeving. “Deze pilot is een omslag in hoe de gemeente met deze doelgroep werkt”, zegt Eelco. “De gemeente wil kwetsbare jongeren perspectief bieden. We hopen dat we over een paar maanden goede resultaten kunnen laten zien, zodat we dit als beleid kunnen doorvoeren en ook andere gemeentes kunnen inspireren om hulp te bieden aan een groep die dat heel hard nodig heeft.” De pilot past binnen de gemeente Zaanstad die sinds
begin dit jaar onderzoek doet naar hoe de hulpverlening voor jongeren rondom de achttien jaar beter geregeld kan worden.
Natasja Stuifbergen, projectleider bij de gemeente, heeft de afgelopen maanden alle verschillende hulptrajecten in kaart gebracht. “We hadden al jaren het gevoel dat er een groep jongeren was die buiten de boot viel, maar we wisten niet hoe groot het probleem was en wat we er precies mee moesten. Het is een complex onderwerp, er komt zoveel bij kijken. Daarnaast is het moeilijk om goed in beeld te brengen om hoeveel jongeren het eigenlijk gaat, omdat de cijfers elkaar bijvoorbeeld overlappen. De eerste stap is nu om te onderzoeken hoe groot het probleem is. Daarna kunnen we kijken wat nodig is om dit op te lossen.”

Het systeem doorbreken

Ondertussen werken twaalf jongeren binnen Get a grip verder aan hun schulden. Eelco: “We nemen altijd eerst contact op met de schuldeisers en proberen de schulden af te kopen. Als ze daarmee akkoord gaan, kunnen we een plan opstellen waarin we ook kijken naar wat de jongere binnen drie jaar kan terugbetalen. Als de schuldeisers niet akkoord gaan, moeten we naar de rechtbank om een saneringstraject op gang te zetten. Dat kan nog spannend worden. De toelating tot de wettelijke schuldsanering is lastig wanneer een jongere niet werkt. We willen de rechter ervan overtuigen dat onze aanpak werkt. Tot nu toe is dat gelukkig nog niet nodig geweest. We willen onze aanpak zoveel mogelijk aan laten sluiten op het bestaande systeem. Pas dan kun je waar nodig het systeem doorbreken en echt verandering teweeg brengen. En kunnen we jongeren met schulden weer een toekomstperspectief geven.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Eelco Steenvoorde
Adviseur uitvoering

Steenvoorde werkte jarenlang bij verschillende uitgeverijen tot hij besloot het roer om te gooien en als schuldhulpverlener aan het werk te gaan bij gemeente Zaanstad. Hij heeft verschillende functies gehad en is nu Adviseur Uitvoering en betrokken bij de pilot Get a Grip.

UIT DE PRAKTIJK


Meervoudige, complexe geldzaken

“Jongeren met een licht verstandelijke beperking kunnen rondom hun achttiende bij ons langskomen als ze hulp willen bij het op zichzelf gaan wonen. Jongeren kloppen bij Prinsenstichting aan als om meervoudige en complexe hulpvragen gaat. Doordat we faciliteiten als diagnostiek, behandeling en bewindvoering aanbieden, kunnen we heel efficiënt werken. We gaan met de jongeren in gesprek om van hen te horen welke hulp ze van ons willen. Op basis daarvan maken we een plan, ook wat betreft geld, want dat kan nogal eens voor problemen zorgen. Gelukkig zijn ouders vaak erg betrokken en kunnen zij bijvoorbeeld de rekening beheren en krijgt de jongere een zakgeldrekening. Jongeren met een LVB zijn heel kwetsbaar. Ze overschatten zichzelf en zijn erg beïnvloedbaar door hun peergroep. Ze spiegelen zich aan hun maatjes en willen hetzelfde soort leven dat ze op internet of televisie zien. Daardoor zijn ze gevoelig voor impulsaankopen. Het is makkelijk om een telefoonrekening af te sluiten of via internet te kopen en ze overzien vaak niet hoe hoog de werkelijke kosten zijn en hoe lang ze daar aan vast kunnen zitten. Dat kan leiden tot grote problemen en zorgen. Daarom praten we veel met hen over geldbeheer, al dan niet samen met bewindvoerders.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Jacco Buurman
Coördinator IBZW

Buurman is coördinator bij IBZW
(Individueel Begeleid Zelfstandig Wonen) bij Prinsenstichting. Eerder werkte hij op andere afdelingen bij Prinsenstichting.

UIT DE PRAKTIJK


Jonge -moeders & geldzaken

“Bij Altra begeleiden we jonge moeders tussen de 16 en 23 jaar. We bieden opvoedondersteuning, praktische ondersteuning en financiële begeleiding. Helaas komen er bij de jonge moeders boven de achttien bijna altijd financiële problemen voor. Naar mijn idee heeft dat niet zozeer te maken met het moederschap, maar vooral met het ontbreken van een financiële opvoeding. En vaak is er sprake van intergenerationele overdracht omdat hun ouders ook schulden hadden. Ze weten niet hoe ze met geld moeten omgaan en welke verantwoordelijkheden ze hebben. Wij proberen die intergenerationele overdacht te doorbreken, zodat hun kinderen straks financieel worden opgevoed en daarmee uit de schulden kunnen blijven. Dit doen we door alle inkomsten, uitgaven en schulden in kaart te brengen aan de hand van een budgetplan en een schuldenoverzicht. We structureren de eventuele schulden en maken samen een plan om deze af te betalen, bij hoge schulden zorgen wij dat zij aangemeld worden bij schuldhulp. Daarnaast leggen we uit hoe je een budget opstelt, hoe je je daar aan houdt en hoe je kunt sparen voor de toekomst. Sommige meiden snappen het heel snel, bij anderen duurt het wat langer. We merken vaak dat zo’n plan veel rust geeft. De stress van de schulden die verlammend werkt, wordt binnen een paar weken gereduceerd. Hierdoor kunnen zij zich ook op andere gebieden weer beter inzetten. We kijken altijd wat iemand nodig heeft en proberen alle meiden klaar te stomen voor een toekomst zonder schulden.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Gladys van Klaveren
maatschappelijk werker &
schuldhulpverlener

Van Klaveren is opgeleid tot maatschappelijk werker en schuldhulpverlener. Ze deed haar eerste werkervaring op bij Spirit. Dertien jaar geleden begon ze als gezinsbegeleider bij Altra. Sinds vier jaar werkt ze als financieel begeleider voor jonge moeders.

UIT DE PRAKTIJK


Licht verstandelijk beperkt & geldzaken

“Bij Lijn5 werken we met jongeren met een licht verstandelijke beperking en merken we het meteen als iemand 18 jaar wordt. Ineens valt de (gezins)voogdij weg, zijn ze zelf verantwoordelijk en mogen en willen ze alles zelf doen. Voor jongeren is 18 jaar worden vaak echt een ding. We merken dat het jaar na hun achttiende verjaardag vaak zoeken is: je wilt ze de autonomie geven die bij hun leeftijd past, maar ook aansluiten bij hun niveau en wat ze qua verantwoordelijkheden aankunnen. Jongeren met een LVB erkennen niet altijd dat ze een beperking hebben en overschatten zichzelf daarom vaak. Psycho-educatie voorafgaand aan de achttiende verjaardag is daarom essentieel. Jongeren willen verantwoordelijkheden nemen die ze eigenlijk niet kunnen overzien. De kunst is om jongeren uit te leggen wat ze zouden moeten doen, maar hen ook fouten te laten maken, waar ze weer van leren. Dan merken ze direct wat er gebeurt als je bijvoorbeeld een rekening niet betaalt. Natuurlijk schieten we op tijd te hulp en leggen we alles nog een keer uit. Vaak accepteren ze de hulp dan wel. Veel jongeren zijn nog niet klaar voor de verantwoordelijkheden die op hun achttiende verjaardag op ze af komen. Ze zijn dan misschien wel meerderjarig, maar hebben niet altijd het vermogen om verstandige keuzes te maken. Het zou voor hen kunnen helpen als ze nog wat langer aan de hand meegenomen kunnen worden door de vertrouwde begeleiding die ze tot aan hun achttiende hadden. Het feit dat mensen je al kennen en weten wat je goed kunt en wat je lastig vindt, kan enorm helpen om zo’n overgangsjaar goed door te komen.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Esther Bontekoe
orthopedagoog

Bontekoe is orthopedagoog en werkt al bijna twaalf jaar bij Lijn5. Ze is behandelcoördinator en stuurt verschillende teams aan. Ze voert ook regelmatig zelf gesprekken met jongeren.

Tekst:
Emmi van den Boom
Illustratie: Shutterstock