SAMEN DOEN BIEDT MAATWERK BIJ COMPLEXE CASES

Multiprobleemgezinnen krijgen vaak tot overmaat van ramp te maken met elkaar bijtende instanties en regels. Wanneer hulpverleners daardoor niet tot een doorbraak komen, kan Samen DOEN te hulp schieten. Wat de kracht is van deze Amsterdamse ‘special hulpverlenerstaskforce’? Gebundelde expertise en brede kennis. Wat werkt goed – zes jaar na de start – en wat kan beter?

Glenda is een jonge moeder met een goede baan. Ze volgt een opleiding en woont in het huis van haar moeder, die in het buitenland verblijft. Ze heeft haar leven goed op orde. Totdat plotseling blijkt dat haar moeder de huur lange tijd niet betaald heeft. De woningcorporatie besluit tot ontruiming. Binnen enkele dagen staat Glenda op straat, waarna zij en haar dochter acht maanden dakloos zijn. Het is een van de vele schrijnende voorbeelden uit het onlangs verschenen boekje ‘Voorbij het voorstelbare’, een publicatie van de Gemeente Amsterdam met verhalen van hulpverleners en voormalig cliënten van Samen DOEN (zie kader verderop). Een verhaal dat aantoont dat niet alleen de sociaal zwakkere, kwetsbare huishoudens verstrikt kunnen raken in multiproblematiek, maar dat ook goed georganiseerde mensen zoals Glenda plotseling in een dramatische domino-effectsituatie kunnen belanden. Glenda vertelt in ‘Voorbij het voorstelbare’ hoe talloze hulpverleners haar pad kruisten en dat zij niet zelden – ondanks alle goede bedoelingen – langs elkaar heen werkten. Gelukkig waren daar de mensen van Samen DOEN. “Zij zorgden er onder meer voor dat mijn dochtertje weer naar de opvang kon, door de opvangtoeslag te bevoorschotten.” Ze hielpen ook met de belasting en de huur en zo kreeg Glenda – mede door haar eigen vasthoudende bellen en mailen met instanties, dat moet gezegd – haar leven weer op de rit.

Monster van Frankenstein

Juist dit kruisen en langs elkaar heen werken van talloze hulp – verleners was aanleiding voor de geboorte van Samen DOEN. “Uit een onderzoek van het Instituut voor Publieke Waarden in 2011 kwam naar voren dat bij één zaak soms wel meer dan veertig verschillende hulpverleners betrokken waren”, vertelt Jacko van der Meulen, sinds 2015 programmamanager bij Samen DOEN. “De hulpverlening werd vergeleken met het monster van Frankenstein!” “Samen DOEN”, legt hij uit, “ontstond vanuit de gedachte ‘laten we nou eens een multidisciplinaire aanpak verzinnen waar 2e-lijnsorganisaties zoals ziekenhuizen, deurwaarders, huisartsen, Ouder&kindteams, Jeugdbescherming en Veilig Thuis, huishoudens met complexe problematiek naartoe door kunnen verwijzen.” En dan hebben we het over huishoudens met en zonder kinderen die op verschillende gebieden problemen ondervinden. Denk aan GGZ-problematiek, schulden, isolement, taalproblemen, handicaps, huisvestingsproblemen, opvoedingsproblematiek, huiselijk geweld, vechtscheidingen, verslavingen, noem maar op. Een combinatie van factoren waardoor zowel het huishouden zelf als betrokken hulpverleners, zijn vastgelopen.” Er werden 22 Samen DOENwijkteams opgericht vanuit zestien hulpverleningsorganisaties. Teams waarin krachten verenigd zijn. Teams met veel deskundigheid, kennis, korte lijnen en specifieke expertise. Er wordt in duo’s gewerkt aan ieder dossier. Bovendien is er extra veel aandacht voor bijscholing en verdere specialisaties in de vorm van trainingen, opleidingen en andere kennisvergrotende mogelijkheden.

Leed én kosten besparen

Glenda en haar dochter hadden na de uithuiszetting geen verblijfsadres meer. Daardoor stopte de kinderopvangtoeslag en de studiefinanciering waarmee Glenda de opleiding betaalde die zij volgde. Zonder kinderopvang kon Glenda niet werken, terwijl zij een leuke baan had. “Het leek wel een domino-effect. Alles stortte in elkaar.” “Het is deze zogenoemde ‘systeemproblematiek’ waar nog veel winst valt te behalen”, vertelt Jacko van der Meulen. Frustraties nummer 1 & 2 onder hulpverleners zijn volgens hem huisvestings- en schuldenproblematiek. Van der Meulen: “Wanneer de ouder problemen heeft en het kind hierdoor voor het huishouden, broers, zusjes en ouder opdraait waardoor hij niet naar school gaat, is het weinig zinvol de ouder een boete te berekenen voor schoolontduiking door dit kind. En wanneer de ouders door fraude geen kindertoeslagen meer ontvangen, is het dan gerechtvaardigd dat hun kinderen als gevolg hiervan twintig jaar in armoede opgroeien? De samenleving mag dan gefragmenteerd zijn; een mens, een gezin, is een geheel. Kijk naar het totaalplaatje. Daarom zeggen wij: het oordeel van de professional zou meer leidend moeten zijn in plaats van het systeem. Dat betekent maatwerk, een andere manier van denken. Zodat wij niet meer voor veel geld systeemproblematiek aan het compenseren zijn. Ofwel: wanneer een SD-medewerker oordeelt dat er huisvesting moet komen, zouden woningcorporaties daaraan moeten voldoen, ook al zijn de regels tegenstrijdig. Daarmee worden niet alleen veel escalatiedoorbraken gerealiseerd, het scheelt bovendien behalve voor de gezinnen een hoop leed, zoals dakloosheid en kinderuithuisplaatsing, voor de samenleving een hoop kosten!” (Zie voor vergelijkende rekensommetjes de blauwe secties in Voorbij het voorstelbare.)

Wie kent het wetboek uit zijn hoofd?

Behalve voor maatwerk, pleit Van der Meulen voor het samenbrengen van wet- en regelgevingkennis in één afdeling om nog sneller tot oplossingen te komen. “De regeldichtheid is zo complex, je kunt niet van een medewerker verwachten om dit allemaal te weten. Niemand kent toch ook het hele wetboek uit zijn hoofd? Je zou hiervoor specifieke medewerkers verantwoordelijk kunnen maken. Iedere dienst heeft zijn eigen escalatie-aanpak; vat al die aanpakken samen. Creëer één afdeling waar al deze oplossingen samengebracht worden, waar je heen kunt met je zaak. Tot slot zouden van Van der Meulen (en vele hulpverleners met hem) de selectiecriteria voor aanmelding bij Samen DOEN flexibeler mogen. “Minder streng selecteren aan de voordeur betekent minder mensen afwijzen. Nu moeten er op minstens vier levensdomeinen problemen zijn. Formuleer andere uitgangspunten. En vraag eens door; ieder probleem heeft talloze onderliggende problemen. Het missen van die problematiek is een gemiste kans.” “En natuurlijk is de caseload per hulpverlener groot. Maar zowel het ‘professional in the lead-maatwerk’ als de gecentraliseerde kennisafdeling zullen een hoop nodige tijd en ruimte opleveren”, aldus Van der Meulen. Al met al is Samen DOEN een succes, wil hij tot slot benadrukken. “Van de in totaal 3400 zaken van vorig jaar, zijn er slechts 200 geëscaleerd, dat wil zeggen vastgelopen. Ofwel: 3200 zaken zijn best goed gelukt De genoemde verbeterpunten worden naar verwachting binnen een jaar gerealiseerd”, aldus Jacko van der Meulen. En Glenda? Zij besloot naar aanleiding van alles wat ze meemaakte de hbo-opleiding sociaal-juridische dienstverlening te volgen. Inmiddels heeft zij een glansrijke carrière bij schuldhulpverlening.

Tekst: Manja Gruson
Illustratie: Studio Ping