AFGLIJDEN AFWENDEN

DE ZAANSE AANPAK VAN CRIMINELE JONGEREN

Met een persoonsgerichte aanpak gaat de gemeente Zaanstad de strijd aan tegen criminaliteit onder jongeren. Jongeren die zorgwekkend gedrag vertonen, worden nauwlettend in de gaten gehouden en krijgen het aanbod om te werken aan een betere toekomst. Zo hopen de gemeente en haar netwerkpartners een gedragsverandering teweeg te brengen.

Voorkomen dat jongeren verder afglijden in de criminaliteit, dat is het belangrijkste doel van de 075 Aanpak in de gemeente Zaanstad. Voor deze persoonsgerichte aanpak hebben de gemeente, het Zorg en Veiligheidshuis, politie, openbaar ministerie, jeugdhulp en alle andere netwerkpartners de handen ineengeslagen. Noura Ait Zaid, procesmanager 075 Aanpak bij Gemeente Zaanstad: “Centraal staan jongeren die bekend zijn met strafbare feiten en die ons zorgen baren. Zij voldoen aan de criteria die we hiervoor hebben opgesteld, zoals meerdere veroordelingen of het plegen van steeds zwaardere delicten. Als een van deze jongeren betrokken raakt bij een delict, krijgt de zaak direct prioriteit bij recherche.”

Het hele gezin
Er staan nu zeventien jongeren op de lijst, dat aantal wordt dit jaar uitgebreid naar dertig. De jongeren ontvangen een brief, ondertekend door de burgemeester en met een duidelijke boodschap: ‘We houden je in de gaten, maar we bieden je ook de kans om voor een betere toekomst te kiezen.’ Ze ontvangen de brief uit handen van de wijkagent of een van de twee 075-regisseurs. Ait Zaid: “Deze regisseurs vervullen een belangrijke rol. Ze gaan regelmatig in gesprek met de jongere en bekijken of er tussenkomst nodig is op het gebied van straf of hulp. De aanpak is gericht op drie aspecten: gedragsverandering, recidivebeperking en voorkomen dat broertjes en zusjes hetzelfde pad op gaan. Want dat laatste zien we vaak gebeuren. De aanpak richt zich dus op het hele gezin.” De brief wordt niet altijd met enthousiasme ontvangen. “Veel jongeren willen er niets mee te maken hebben of vinden het onterecht dat ze op de lijst staan. Ook ouders willen niet altijd meewerken. Maar dan blijven we er toch moeite in steken”, vertelt Ait Zaid.

Maatwerk
“Soms verandert die negatieve houding gaandeweg. Een van de jongeren zei in eerste instantie dat we hem met rust moesten laten, maar besefte bij de zoveelste keer in detentie dat hij dit echt niet meer wilde. Nu heeft hij om de twee weken contact met zijn regisseur en werken ze samen aan een beter toekomstperspectief.” Jongeren zitten in principe twee jaar in de aanpak, maar indien nodig kan die periode worden verlengd. “Wij proberen ze duidelijk te maken: ‘nú staat iedereen voor je klaar, maak daar gebruik van! We kunnen bijvoorbeeld helpen bij het vinden van een stage. Hoe schrijf je een brief, hoe bereid je je voor op een gesprek?’ Die hulp is er thuis meestal niet. We bieden maatwerk: we gaan altijd uit van de vraag van de jongere en niet van wat we hebben ingekocht aan (jeugd)hulp en ondersteuning. Heeft iemand baat bij een woonbegeleidingstraject elders in het land? Dan zetten we alles in het werk om daaraan mee te werken. Het heeft geen nut om een jongere ergens te plaatsen waar hij zich niet thuis voelt”, aldus Ait Zaid.

Drie factoren
Een belangrijk doel van de 075 Aanpak is om meer inzicht te krijgen in de redenen waardoor jongeren in de criminaliteit belanden. “Als we kijken naar de jongeren op de lijst, zie je drie factoren die bij hen allemaal spelen. Ze zijn allemaal opgegroeid met huiselijk geweld, komen uit gebroken gezinnen en hebben op jonge leeftijd al veel schoolwisselingen doorgemaakt”, vertelt Ait Zaid. Zij zou moeders – want het zijn meestal moeders – die met huiselijk geweld te maken krijgen op het hart willen drukken om de impact daarvan niet te onderschatten. “Zij denken vaak dat het beter is het geweld te accepteren dan hulp in te roepen of bij hun partner weg te gaan. Maar wij zien dat alle jongeren in de aanpak zijn opgegroeid met huiselijk geweld. Hulpverleners geven ook aan dat er een causaal verband is met jeugdcriminaliteit. Ook de schoolwisselingen hebben onze aandacht. Bij elke jongere kijken we terug. Wanneer was er voor het eerst sprake van schoolverzuim, wanneer kwam de eerste melding bij (toen nog) het AMK? We zien dan dat scholen echt wel aan de bel hebben getrokken. Maar vanuit deze gezinnen zelf komt geen hulpvraag en voor een gedwongen kader is meer nodig dan een docent die zich zorgen maakt. Het is belangrijk om deze signalen eerder op te pikken en actie te ondernemen. Ik hoop van harte dat we de lijst ooit kunnen opheffen, omdat we meer vanuit preventie werken en er eerder bij zijn.”

Voorzichtig met conclusies
Of de aanpak het gewenste effect heeft, is nog niet te zeggen. Ait Zaid: “We zien wel dat de jongeren die op de lijst staan minder in beeld komen bij de politie en dat het aantal zware delicten binnen deze groep meevalt. Maar ik ben voorzichtig om daar conclusies aan te verbinden. Komt dat door de aanpak, zijn ze voorzichtiger geworden of hebben ze misschien hun werkgebied verlegd? Uiteraard willen we wel graag weten of de aanpak loont, daarom laten we voormalig hoogleraar Jeugdstrafrecht en Jeugdbescherming Ido Weijers hier onderzoek naar verrichten.”

Weijers heeft daarnaast een belangrijke adviesrol in het project. Ait Zaid vertelt: “Hij heeft ons geadviseerd om te kijken naar de fase van criminaliteit waar een jongere in zit. Kiest iemand bewust voor de criminaliteit, dan heeft het geen zin om in te zetten op een terug-naar-school-traject. Moe maken met detentie werkt in zo’n geval beter. Maar is iemand bezig zijn leven te beteren en gaat hij toch nog één keer in de fout? Als je hem dan twee maanden vastzet, ben je weer terug bij af. In zo’n geval kun je beter kijken naar een voorwaardelijke straf, zoals een uitgebreide taakstraf. Dit willen we de komende jaren samen met onze ketenpartners verder onderzoeken en uitwerken.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?

Noura Ait Zaid
Gemeente Zaanstad

Ait Zaid is procesmanager 075
Aanpak en heeft hiervoor gewerkt als interventiespecialist Vangnet bij gemeente Zaanstad. Ait Zaid is jurist en werkte voorheen bij een juristenkantoor en bij de IND.


UIT DE PRAKTIJK

Directe inzet

Wouter Zwijnenburg, jeugdcoördinator bij politie Zaanstad, vertelt wat voor de politie de voordelen zijn van de 075 Aanpak. “Jongeren die in de aanpak zitten, zijn bij het gehele basisteam bekend. We spreken ze op straat aan om te polsen hoe het gaat en om ze te laten voelen dat we ze in de gaten houden. Het grote voordeel zijn de korte lijnen en snelle interventies. Bij jongeren is het belangrijk dat een actie snel gevolgen heeft. In het verleden kwamen we vaak in stroperige processen terecht, waardoor ze het gevoel kregen ermee weg te komen. Nu kan iemand die een delict pleegt direct inzet van de 075-regisseur verwachten. We kijken breder naar veiligheids-problematiek dan voorheen en houden niet alleen de jongere, maar het hele gezin goed in beeld.”

Wouter Zwijnenburg
Politie Zaanstad

Zwijnenburg werkt sinds 2008 bij
de politie. Sinds 2014 is hij jeugdcoördinator op het basisteam Zaanstad. Hij werkt samen met wijkagenten en externe partners als de gemeente, Jeugdbescherming en de Raad voor de Kinderbescherming.


UIT DE PRAKTIJK

Aansluiting zoeken

Tim (niet zijn echte naam, red.) komt uit een gezin van vijf kinderen en zit in een zogenaamde drillscene (gewelddadige rapscene). Vanuit
de 075 Aanpak heeft Tim een coach die hem begeleidt om te werken aan zijn toekomst, in samenwerking met de 075-regisseur. Deze coach heeft hem in contact gebracht met een bekende producer die naar zijn demo wilde luisteren, een kans die hij zonder deze coach nooit had gehad. Maar dezelfde producer raadde hem wel aan om rappen puur als hobby te beschouwen. Tim kreeg ook de kans om een paar rappers te ontmoeten die hij bewondert. Zij drukten hem op het hart dat het echt niet stoer is om met messen te zwaaien in filmpjes. Ait Zaid: “Zo hoop je een gedragsverandering voor elkaar te krijgen. Zo’n jongen neemt natuurlijk eerder advies aan van rappers die hij bewondert. Een mooi voorbeeld van hoe we iemands vertrouwen winnen door aan te haken bij iets waar hij warm voor loopt.”

MEER WETEN?

Lees alles over de 075 Aanpak op 075aanpak.zaanstad.nl