Methodes om de cirkel te doorbreken

Bij Huiselijk Geweld en Kinder­mishandeling is vaak sprake van een vicieuze cirkel die al generaties lang ondoorbroken voortduurt. Belangrijk is het om zowel de problematiek bij de kinderen als bij de ouders onder de loep te nemen. Welke methodes zijn daarvoor? We lichten een tweetal effectieve methodieken uit.

De methode van beeldende verhalen

Beeldverhalen waar woorden tekortschieten

“De kinderen die we bij ons zien, hebben doorgaans al veel overplaatsingen moeten verwerken. Dat gaat gepaard met innerlijke ontregeling. Wat ze missen is een chronologische volgorde van al die ingrijpende gebeurtenissen: een verhaal met een kop en een staart, maar soms ook met een open einde. Met de verhalenmethodes die wij binnen de narratieve psychotherapie hanteren, zoals ‘Immediate Story’ en ‘Words & Pictures’, helpen we kinderen aan een vocabulaire om acute en stressvolle situaties te begrijpen, waarvoor ze zelf geen woorden kunnen vinden. Je spreekt het gevoelsleven van het kind aan.

Voor een kind is het nauwelijks te bevatten dat een ouder, bijvoorbeeld vanwege een gevangenisstraf, jarenlang uit beeld verdwijnt. Het is dan geneigd de schuld daarvoor bij zichzelf te zoeken (‘ben ik stout geweest?’), een reflex die op den duur schadelijk kan zijn. Hoe maak je als hulpverlener een kind duidelijk dat vader of moeder in de gevangenis zit? De woorden die je daarvoor gebruikt, vervliegen vaak, zeker als het kind, zichtbaar of onzichtbaar, gestrest is. Door het kind de gebeurtenissen in een beeldverhaal om te laten zetten, krijgt het tijd en rust om al die indrukken te laten indalen. Het kind kan het verhaal, waar het helemaal zelf aan heeft gewerkt, op een later moment nog eens rustig nalezen.

Ideaal zou zijn naast Immediate Story en Words & Pictures ook ‘Voorbereidingsverhaal Traumaverwerking’ en ‘Levensverhaal’ trapsgewijs in te zetten. Als je deze methodes samenhangend gebruikt, is een kind beter voorbereid op een eventuele traumabehandeling. Alleen al daarom gunnen we het ieder kind dat daaraan behoefte heeft met deze methodes in aanraking te komen.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?

Samantha Regoli-Bakker
Levvel

Regoli-Bakker is sinds 2018 basis-psycholoog en orthopedagoog in het Therapeutisch Pleegzorg Team van Levvel. Daarvoor werkte ze als sociotherapeut voor de Bascule. Ze studeerde Social Work (SPH) aan de Hogeschool van Utrecht en orthopedagogiek aan de Universiteit van Utrecht.

Tip van de hulpverlener
‘Ontschuldigen’

“Een getraumatiseerd kind verdient het ‘ontschuldigd’ te worden. Leg daarbij uit hoe het met verantwoordelijkheden binnen het gezin zit, zónder ouders of verzorgers zwart te maken. Zo voorkom je dat het kind in een loyaliteitsconflict belandt.”

Verhalen

In editie 1-2021 van het tijdschrift van de Vereniging voor Kinder- en Jeugdpsychotherapie (VKJP) staan alle verhalen­methodes op een rij. 
Te bestellen via www.vkjp.nl/het-tijdschrift/tijdschrift-1-2021

De methode voor leerkrachten

Praktisch  handboek voor het basisonderwijs

“Vanuit Pluryn Polikliniek Haaglanden gaf ik langere tijd psycho-educatie en begeleidde ik verzorgers van getraumatiseerde kinderen. Doelgroep: (pleeg)ouders, maar ook betrokken leerkrachten. Vooral die laatsten vroegen na afloop regelmatig om een naslagwerk. Kennis over trauma bij kinderen en de actieve behandeling ervan is ook in Neder­land relatief nieuw en psycho-educatief materiaal op dit gebied bleek schaars. Zo is het idee voor ‘Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen – een praktisch handboek voor het basisonderwijs’ ontstaan, een bundeling van in theorie en praktijk opgedane essentiële inzichten. Visie achter het boek is dat je als leerkracht een grote bijdrage kunt leveren aan de vele herstellende ervaringen die een getraumatiseerd kind nodig heeft, alleen al door het aantal uren dat je wekelijks met elkaar doorbrengt.

Je verdiepen in de kenmerken van trauma en de effecten van chronische stress, kijken naar het kind in het licht van wat het heeft meegemaakt – wij noemen dat de ‘traumabril’ opzetten – helpt je het gedrag van dat kind beter te begrijpen. Hierdoor ontwikkel je meer empathie voor het kind en kun je het positief bekrachtigen en daadwerkelijk steunen. Zo kom je tot een veilige relatie en zet je samen stappen op weg naar herstel. Met als uiteindelijk doel de veerkracht van het kind te vergroten, ook als het nog in een onveilige situatie verkeert.

Voor de zevende druk, een geheel herziene uitgave, hebben we veel onderwijsprofessionals en ervaringsdeskundigen geïnterviewd, waardoor het boek nog meer praktische tips bevat. Ook hebben we praatplaten op A4-formaat toegevoegd en is, net als in eerdere edities, materiaal te downloaden voor het bevorderen van zelfregulatie in de klas. Hoofdstuk 10 is geheel gewijd aan hoe je doorgroeit naar een trauma-sensitieve school en een klimaat creëert waarin álle kinderen gedijen, of ze nu wel of geen trauma hebben.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?

Marthe Schneijderberg
Orthopedagoog, MOC ‘t Kabouterhuis

Schneijderberg is orthopedagoog en GZ-psycho­loog, gespecialiseerd in diagnostiek en behandeling bij kinderen met chronisch trauma en hechtingsproblematiek. Sinds november 2020 werkt ze bij Medisch Orthopedagogisch Centrum ’t Kabouterhuis als expert op het gebied van hulp en zorg aan kinderen van 0-7 jaar.

Tip van de hulpverlener
Traumabril op

“Zet ook de ‘traumabril’ op als je met de ouders van het kind praat, zeker als je bij hen weerstand ervaart. Wat is de link tussen hun gedrag en hun eigen voorgeschiedenis? Door jezelf die vraag te stellen, voorkom je stigma’s en ontstaat er meer wederzijds begrip. Dat is allemaal in het belang van het kind.”

Het handboek

‘Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen – een praktisch handboek voor het basisonderwijs’ is inmiddels toe aan de zevende druk. Het werd geschreven door Marthe Schneijderberg, Leony Coppens en Carina van Kregten, Uitgeverij SWP, € 41,-