Signs of Safety richt zich op toekomstige veiligheid

Vooral kijken naar positieve krachten in een gezin, zonder de risico’s en de zorgen over
kindermishandeling uit het oog te verliezen. Dat is de werkwijze ‘Signs of Safety’ in een
notendop. Het doel: de toekomstige veiligheid van het kind waarborgen.

Signs of Safety is een oplossingsgerichte benadering die kan worden ingezet als er zorgen zijn over de veiligheid van een kind. Samen met het netwerk rond het gezin wordt een veiligheidsplan gemaakt. De benadering is in de jaren negentig ontwikkeld door de Australiërs Andrew Turnell en Steve Edwards. Joke Wiggerink haalde Signs of Safety naar Bureau Jeugdzorg Drenthe. Zij werkt nu samen met Andrew Turnell aan de verdere ontwikkeling ervan.

Positieve krachten

Signs of Safety benoemt niet alleen de risicofactoren en zorgen over een gezin waar kindermishandeling speelt, maar kijkt vooral naar positieve krachten binnen dat gezin. Wiggerink: “Wanneer lukt het vader wél om zich te beheersen? Welke factoren spelen daarbij een rol? Daar focussen we op.” Wiggerink benadrukt dat de aanwezigheid van die positieve krachten niet meteen veiligheid oplevert. “Ik gebruik vaak het voorbeeld van een vader die te veel drinkt. Raakt hij geïrriteerd als hij met zijn maten zit te drinken in de kroeg en kan hij zich beheersen, dan is dat kracht. Kan hij zich ook beheersen als het om zijn kind gaat, dan is dat veiligheid. We zoeken dus naar krachten die kunnen worden ingezet om veiligheid te vergroten. En we zoeken naar de uitzonderingen op het gevaar: de momenten dat ouders en anderen om het gezin het kind veilig houden als het bijna misgaat.”

Praten met het kind

Ook het netwerk om een gezin heen kan zo’n positieve kracht vormen, daarom wordt dat er zo snel mogelijk bij betrokken. Op een netwerkconferentie brengen het kind, de ouders, familie, vrienden en betrokken instanties samen de zorgen en krachten in kaart. Ze stellen vervolgens een veiligheidsplan op: noodzakelijke afspraken omtrent de veiligheid van het kind. Als het kan, wordt het kind zelf overal bij betrokken. Wiggerink: “In de hulpverlening wordt te vaak gesproken óver het kind in plaats van mét het kind. Signs of Safety biedt verschillende hulpmiddelen om wel het gesprek aan te gaan. Bedenk daarbij wel dat het heel belangrijk is voor het kind dat je vervolgens echt iets doet met de informatie die het je geeft.”

Veilige toekomst

De focus ligt erg op toekomstige veiligheid. “Wat er in het verleden precies is gebeurd is van ondergeschikt belang”, vertelt Wiggerink. “Bij een baby met het shakenbaby-syndroom wil je als hulpverlener eigenlijk wel weten wie het gedaan heeft. Maar wat als vader en moeder allebei ontkennen? Wij zeggen dan tegen de ouders: ‘Het is niet belangrijk dat we het niet weten, maar kunnen jullie begrijpen dat we er zorgen over hebben?’ We maken een veiligheidsplan om beide ouders heen, om zo de veiligheid in de toekomst te waarborgen.”

Vertrouwen

Volgens de Signs of Safety-benadering is de relatie tussen professionals en de familie en tussen professionals onderling de belangrijkste factor om verschil te maken in het leven van kwetsbare kinderen. “Het is heel belangrijk dat ouders en andere betrokkenen zich gehoord voelen”, onderstreept Wiggerink. “Ik heb te maken gehad met een zaak waarbij een buurman had gezien dat een vader zijn zoon heel hard tegen de grond drukte. Maar volgens vader was de jongen gevallen, dat bleef hij volhouden. Gedurende het gesprek merkte hij dat er serieus naar hem geluisterd werd en dat hij niet werd veroordeeld. Toen zei hij op een gegeven moment: ‘Ik kan wel een ander geval noemen dat niet oké was.’ Zo’n opening is heel waardevol, op basis daarvan kom je verder.”

Niet losknippen

Uiteraard kan ook de Signs of Safety-benadering niet altijd voorkomen dat een kind onder toezicht of uit huis geplaatst moet worden. Maar Wiggerink ziet dat niet als falen. “Het doel is: veiligheid voor kinderen. Soms zijn ze nu eenmaal veiliger als ze niet meer thuis wonen. Maar dan kun je nog steeds het gezin en het netwerk centraal blijven stellen. Zorg dat niet alle banden worden losgeknipt, maar hou het netwerk betrokken. Zo voorkom je dat het kind er op z’n achttiende helemaal alleen voor staat.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Joke Wiggerink
Elia International

Wiggerink heeft meer dan twintig jaar in de jeugdzorg en jeugdbescherming gewerkt. Nu is ze CEO van Elia, een nieuw thuis voor Signs of Safety. Elia is een non-profitorganisatie waarvan de gelicenseerde trainers en consultants de leden zijn.

3 VRAGEN AAN… ANDREW TURNELL


1. Wat was de belangrijkste reden om Signs of Safety te ontwikkelen?

“Hulpverleners nemen te vaak een bevoogdende rol aan. Ze zijn geen partners van de ouders, maar zeggen in feite: ‘Ik weet wat het probleem is en dit is wat je eraan moet doen.’ Alle protocollen zijn ingericht om steeds maar meer professionals erbij te betrekken. Wij vinden dat je juist de eigen omgeving van het gezin de kans moet geven om met ideeën en oplossingen te komen.”

2. Het bouwen aan een relatie tussen professionals en het netwerk ziet u als een van de belangrijkste factoren voor succes. Waarom?

“Dat is heel simpel: uit vrijwel elk onderzoek blijkt dat de kans op slagen van welke vorm van hulpverlening dan ook het meest afhangt van die goede relatie. Als er geen goede relatie is, werken mensen alleen maar mee om zo snel mogelijk weer van je af te zijn.”

3. Signs of Safety blijft continu in ontwikkeling. Komen er na al die jaren nog steeds nieuwe inzichten bij van hulpverleners die ermee werken?

“Zeker! Want Signs of Safety is geen set van tools die je meteen overal kunt inzetten. Lokale hulpverleners weten als geen ander hoe je families en het netwerk in hun gemeenschap het best kunt benaderen. We leren dus nog steeds hoe we de benadering kunnen aanpassen aan specifieke plekken, specifieke culturen en specifieke contexten.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Andrew Turnwell
Sign of safety

Samen met Steve Edwards ontwikkelde de Australiër Turnell in de jaren negentig Signs of Safety. Hij werkt nu wereldwijd aan de verdere ontwikkeling van Signs of Safety en heeft verschillende publicaties op zijn naam staan.

UIT DE PRAKTIJK


Crisisvariant van Signs of Safety

Spirit heeft een eigen crisisvariant ontwikkeld van Signs of Safety. Heel snel na aanmelding vindt de eerste netwerkconferentie plaats. Dit zet iedereen in beweging en zorgt voor snelheid in het proces.

Doordat er snel duidelijke en bindende afspraken op papier staan, komt er rust in het gezin en kan dat gezin weer verder. De zorgen worden ook breder gedeeld: familie, vrienden, scholen en hulpverlening doen allemaal mee. Na een aantal weken vindt er een evaluatie plaats. Als alles soepel loopt, wordt de case vanuit Signs of Safety afgesloten en gaan de vaste hulpverleners verder met het gemaakte plan.

Anne-Fleur van Calsteren: “Een groot voordeel van deze aanpak is, dat wij niet inhoudelijk betrokken zijn bij de zaak. We zijn niet de hulpverleners die in het gezin werken, maar meer procesbegeleiders. Veel ouders hebben een behoorlijke weerstand opgebouwd door de vele hulpverleners die al de revue zijn gepasseerd. Maar doordat wij volledig neutraal zijn en niet alle details uit het verleden kennen, voelen zij zich zonder oordeel gehoord.”

Van Calsteren vindt de netwerkconferentie een van de grootste pluspunten van Signs of Safety. “Het is mijn ervaring dat mensen opgelucht zijn dat ze hun zorgen kunnen uiten. Het is onze taak om ieders zorgen in kaart te brengen en aan het eind van de rit gezamenlijk een oplossing te bedenken. Iedereen voelt zich hierbij gehoord. Natuurlijk lukt het niet altijd om de conferentie tot een goed einde te brengen, bijvoorbeeld als een kind toch uit huis wordt geplaatst of als de situatie te complex blijkt te zijn voor een passend veiligheidsplan. Maar dan nog zijn de pijnpunten die bloot komen te liggen en de informatie die boven tafel komt, essentieel voor de vervolghulp.”

Van Calsteren noemt een voorbeeld van een case waarin Signs of Safety van grote waarde was. “Wij hadden onlangs te maken met een alleenstaande moeder met een zoon van twaalf. De moeder kon door een ernstige ziekte elk moment in coma raken. We hebben toen met hulpverleners, de school en de familie een veiligheidsplan gemaakt, waarin stond wat er zou gebeuren als moeder tijdelijk of langere tijd uitviel. Ook regelden we ondersteuning voor oma, die een belangrijke rol speelde. Het veiligheidsplan gaf zowel moeder als zoon veel rust: ze wisten precies waar ze aan toe waren.”

WIE IS ER HIER AAN HET WOORD?


Anne-Fleur van Calsteren
Spirit

Van Calsteren studeerde SPH en werkte onder andere bij een gezinsvervangend tehuis en op een leefgroep. Elf jaar geleden maakte ze de overstap naar Spirit, waar ze als spoedhulpmedewerker werkt.

MEER WETEN?
Lees meer over Signs of Safety op signsofsafety.net.
Hulp nodig bij de implementatie van Signs of Safety in jouw organisatie? Kijk dan op elia.ngo