RITA VERDONK HELPT BIJ SCHRAPPEN ONNODIGE REGELS JEUGDHULP

“Meer vertrouwen kost minder geld”

Tijdschrijven, onbereikbare ambtenaren en eindeloos formulieren invullen: het zijn enkele hardnekkige problemen die Rita Verdonk telkens te horen krijgt tijdens de ‘schrapsessies’ in het land. Aan haar de taak om de berg aan regeltjes en procedures in de jeugdhulp te stroomlijnen. “Op basis van vertrouwen kun je heel ver komen.”

Begin dit jaar is oud-minister Rita Verdonk op verzoek van minister Hugo de Jonge van VWS aangesteld als speciaal adviseur, om de regeldruk in de jeugdhulp en Wmo aan te pakken. “Mijn credo is daarbij: snappen, schrappen en kappen. En eigenlijk als vierde: bestuurlijke stappen.” Het ‘snappen’ kreeg vorm tijdens de eerste schrapsessies, waar ze van zorgprofessionals hoorde waar deze in de dagelijkse praktijk tegenaan lopen. “Het probleem is veel groter dan ik me had kunnen voorstellen. Ook op heel praktisch niveau, zaken waarvan je denkt: ‘Dat kun je toch wel even regelen?’ Een bekend voorbeeld dat ik door het hele land ben tegengekomen, is een professional die toestemming nodig heeft voor een indicatie en daarvoor het algemene nummer van de gemeente moet bellen. Leg gewoon een paar 06-nummers op die betreffende afdeling, zodat je meteen de goede persoon te pakken hebt. Het hele systeem veranderen kost veel tijd, maar als al die praktische obstakels nou eerst eens worden weggenomen, kun je al zover komen.”

In de kramp geschoten
De achterliggende oorzaak van de overvloed aan regels is volgens Verdonk de decentralisatie die in 2015 in de jeugdhulp is ingevoerd. “Gemeenten kregen de verantwoordelijkheid en het geld voor een soort zorg waar ze eigenlijk niets van wisten en waarvan het resultaat bovendien heel moeilijk meetbaar is. Moeilijk meetbare resultaten werken onzekerheid bij ambtenaren in de hand, dus wat gaan ze doen? Controleren, staatjes maken… Aan de andere kant heb je de zorgaanbieders die voorheen altijd subsidie hebben gekregen en die nu opeens zichzelf moeten verkopen en geld binnenhalen. Beide partijen zijn in de kramp geschoten. Want, eerlijk is eerlijk: zorgaanbieders zijn ook uitblinkers in het maken van regeltjes.”

Allemaal een eigen excelsheet
Verdonk kreeg vooral klachten over tijdschrijven. “Daar wil iedereen vanaf. Zorgaanbieders zeggen: ja, maar dat hebben we nodig voor de verantwoording naar de gemeente. En gemeenten zeggen: ik zou niet weten hoe ik het zonder moet doen. Misschien moet je wat meer uitgaan van vertrouwen, in plaats van alles willen weten. Natuurlijk moet er verantwoord worden. Maar op basis van vertrouwen kun je veel verder komen.” Verdonk vindt niet dat de decentralisatie van de jeugdhulp een vergissing was. “Maar in het voortraject had wel het een en ander beter geregeld kunnen zijn. Maatwerk, zorg dichtbij de cliënten organiseren: ik denk dat het principe heel goed is, alleen de uitvoering laat te wensen over. Misschien kon niemand zich dat in die tijd nog realiseren, maar het resultaat is dat we nu 355 gemeenten hebben met bijna allemaal hun eigen verantwoordingssystematiek. Ik hoor gemeenten vaak zeggen: wij werken regionaal met elkaar samen. Maar dan heeft toch iedere gemeente nog zijn eigen excelsheet met puntjes die moeten worden ingevuld. Dat levert heel veel ergernis op bij professionals en dat kan ik me voorstellen.”

Elkaar blijven ontmoeten
Verdonk spreekt met gemeenten, zorgaanbieders en hulpverleners tijdens de schrapsessies. “Soms komen we tijdens een eerste sessie al zaken tegen waarmee meteen kan worden gekapt, zoals dat bellen van het algemene telefoonnummer. Tijdens de tweede sessie gaan de professionals zelf een van hun grootste ergernissen pitchen, omdat ik denk dat zij dat gevoel zelf het beste kunnen overbrengen. Vervolgens gaan ambtenaren en zorgprofessionals er in werkgroepjes samen mee aan de slag. Tijdens een derde bezoek kijken we wat er al is opgelost. Ik kom net zo vaak terug totdat de professional zegt: ‘Ik heb geen of veel minder last van wat ik heb aangekaart’. Vervolgens, dat is stap vier, moet er een duurzaam traject achteraan komen, waar de aanbieders en de gemeenten elkaar blijven ontmoeten. Ik hoor steeds dat deze sessies vaak de eerste keer zijn dat de professionals en de gemeenten bij elkaar zitten. Mensen krijgen pas begrip voor elkaar als ze naar elkaar kunnen luisteren, op elkaar kunnen reageren. En pas dan kun je samen die cultuurverandering in werking zetten.”

In beweging krijgen
Tot nu toe worden er nog maar kleine stapjes gezet, blijkt uit gesprekken met deelnemers aan de schrapsessies. Gemeenten vinden het lastig om regels los te laten, merkt ook Verdonk: “Dat pitchen helpt. Gemeenten realiseren zich dan vaak pas wat er in de praktijk gebeurt. Maar het is wel nodig dat professionals daar bovenop blijven zitten.” Het risico bestaat dat iedereen weer in zijn vertrouwde, controlerende rol schiet als de schrapsessies voorbij zijn, maar Verdonk is optimistisch. “Ik denk dat wanneer je vanaf de eerste sessies de cijfers bijhoudt, je langzamerhand een rode draad ziet. Namelijk dat gemeenten die meer durven uitgaan van vertrouwen, minder door hun budget heen schieten. Dat is ook niet onlogisch: als je meer ambtenaren moet inhuren om alles te controleren, kost dat gewoon geld. Hetzelfde geldt voor die aanbieders. Op het moment dat je het met minder mensen kunt doen, scheelt dat ontzettend veel geld. En dat geld kan weer ten goede komen aan de jeugdhulp of andere aspecten van het gemeentelijk leven.”

Professionele integriteit
Dat vertrouwen is er nu nog niet. “En dus moet je daaraan bouwen, door mensen met elkaar in contact te brengen. En duidelijk te maken aan de ambtenaar dat een professional een bepaald advies geeft, vanuit een professionele integriteit en kennis. En dat het op z’n minst vreemd is dat een ambtenaar, die deze kennis niet heeft, toch denkt dat ie daar nog een oordeel over moet hebben. Ergens moet het kwartje gaan vallen.”

Goede voorbeelden uitventen
Aanvankelijk kreeg Verdonk als speciaal adviseur een jaar de tijd om de regeldruk in te dammen, maar inmiddels is die periode met een jaar verlengd. Over een jaar moeten zorgprofessionals echt minder regeldruk ervaren. “Er wordt gewerkt aan een standaard administratieprotocol. Er is een wetsvoorstel aangenomen dat de minister meer vrijheid geeft om dingen verplicht te stellen. Wat mij betreft, zonder iets af te willen doen aan maatwerk voor de cliënt, moet het mogelijk zijn om veel meer procedures op dezelfde manier te regelen. Daarnaast geloof ik echt in overtuigen, laten zien dat het anders kan. Ik ben tevreden als er duurzame trajecten zijn ontstaan, het liefst regionaal, met een aantal gemeenten, zorgorganisaties en professionals die met elkaar de afspraak durven te maken: regel erbij, regel eraf. Blijven overleggen en samen de vinger aan de pols houden.”

Schrapsessies: hoe zit het ook alweer?
Onder de noemer ‘Schrappen, bestuurlijke stappen en kappen!’ is in juni de landelijke schrapdag in de jeugdhulp gehouden. De dag was een initiatief van minister Hugo de Jonge van het ministerie van VWS. Aanleiding was de toenemende stroom klachten van hulpverleners, die veel tijd kwijt zijn aan administratieve handelingen en te weinig tijd en budget overhouden om daadwerkelijk hulp te verlenen. Alle onnodige regels die tijdens de diverse schrapsessies in het land zijn opgehaald, zijn in september voorgelegd aan bestuurders van gemeenten, jeugdhulpaanbieders, het ministerie van VWS, de inspectie en andere instanties die verantwoordelijk zijn voor het bestaan van overbodige regels. Deze bestuurders moeten daadwerkelijk regels gaan schrappen. Rita Verdonk is door minister De Jonge aangewezen om door het hele land sessies te blijven organiseren en bestuurders kritisch te bevragen over het nut en de noodzaak van regels, totdat de regeldruk in de jeugdhulp zichtbaar verminderd is.

 

WIE ZIJN ER HIER AAN HET WOORD?


Rita Verdonk
Pedagoog

Verdonk was minister voor Integratie, Jeugd­bescherming, Preventie en Reclassering. Als VVD-Tweede Kamerlid hield ze zich bezig met onderwijs, jeugdbeleid en jeugdcriminaliteit.

MEER WETEN?
Meer informatie over de schrapsessies en het programma Ontregel de Zorg is te vinden op ordz.nl


Tekst: Liesbet Mallekoote